کودکان بیشفعال و صفراوی، جنزده نیستند؛ نگاهی نو به روایتی از امام کاظم (ع)
خیلی از والدین وقتی میبینند کودکشان پرجنبوجوش، بیقرار، کجخلق یا بیشازحد بازیگوش است، نگران میشوند و گاه حتی به تأثیرات فراطبیعی یا «جنزدگی» فکر میکنند. اما نگاهی به میراث غنی اهلبیت (ع) نشان میدهد که این رفتارها نهتنها نشانهی آفت نیست، بلکه میتواند نویدبخش آیندهای روشن باشد.
—
روایت امام کاظم (ع) چه میفرماید؟
در کتاب شریف الکافی (ج ۶، ص ۵۱) و من لا یحضره الفقیه (ج ۳، ص ۳۱۹) از امام موسی کاظم (ع) روایت شده است:
«فعالیت و زیاد بازی کردن و کجخُلقیِ کودک در خردسالی، نشانه آن است که در بزرگسالی دانا و بردبار میشود. پس سزاوار نیست که کودک جز این باشد.»
این عبارت، نگاه کاملاً مثبتی به دوران پرتلاطم کودکی دارد. امام (ع) این ویژگیها را نه عیب، که علامت رشد عقلی و عاطفی آینده معرفی میکنند و تأکید دارند که کودکِ طبیعی، باید چنین باشد.
توضیح علامه مجلسی و پدرشان
علامه مجلسی (رحمهالله) و پدر بزرگوارشان نیز در شرح این روایت میفرمایند:
«باید چنین باشد که کودک پرتلاطم، اهل بازی و کجخلق باشد؛ زیرا تجربه نشان داده که کودکان ساکت و بیشازحد آرام، در بزرگسالی از تدبیر و تعقل مطلوبی برخوردار نیستند.»
این بیانات، یک اصل تربیتی مهم را روشن میکند: آرامشِ زودهنگام، همیشه فضیلت نیست. بسیاری از نوابغ و شخصیتهای اثرگذار تاریخ، در کودکی کودکانی پرانرژی، سرکش و حتی دشوار بودند. انرژی بالا و کنجکاوی بیحد، اگر در مسیر درست هدایت شود، به هوش سرشار و درایت تبدیل میشود.
چه ارتباطی با بیشفعالی و صفراویمزاجی امروزی دارد؟
امروزه بسیاری از کودکان با برچسب «بیشفعالی» (ADHD) یا «مزاج صفراوی» شناخته میشوند. گرچه تشخیص پزشکی جای خود دارد، اما نباید هر تحرک و هیجانی را بیمارگونه تلقی کنیم. روایت فوق به ما یادآوری میکند که:
· تحرک زیاد = زمینهساز تیزهوشی و خلاقیت
· کجخلقی و ابراز احساسات قوی = نشانهی عدم سرکوب عواطف در آینده
· بازیگوشی پرحرارت = تمرین تعامل اجتماعی و حل مسئله
پس پیش از هرگونه مداخله دارویی یا برچسب منفی، بهتر است کودک را در بستر طبیعی خود بپذیریم و با صبر و هدایت، انرژیاش را به مسیر مثبت سوق دهیم.
درسهای تربیتی از این روایت برای والدین امروز
۱. پرهیز از برچسبزنی زودهنگام
برچسبهایی مثل «شیطان»، «بیربط»، «جنزده» یا «بیمار» میتواند اعتمادبهنفس کودک را بشکند. روایت میگوید این رفتارها طبیعی و حتی مطلوب است.
۲. مدیریت انرژی، نه سرکوب آن
به جای خاموش کردن کودک، باید انرژی او را با بازیهای هدفمند، ورزش، هنر و فعالیتهای گروهی مدیریت کرد. کودکی که دویده و بازی کرده، ذهنی آمادهتر برای یادگیری دارد.
۳. صبوری در برابر کجخلقیها
کجخلقی در سنین پایین، تا حدی ابزار ابراز ناتوانی کلامی است. با گفتوگو و همدلی، میتوان این خلقوخو را به مهارت مدیریت خشم تبدیل کرد.
۴. نگاه به آینده
اگر امروز فرزندی پرجنبوجوش و منتقد دارید، بدانید که شاید فردا مدیری مدبر، مخترعی خلاق یا اندیشمندی ژرفنگر شود. سیرهی اهلبیت، نگاه امیدوارانه به همین دوران دارد.
از خرافه تا واقعیت
متأسفانه در برخی فرهنگهای عامیانه، کودکان بیشفعال را به «جنزدگی» یا «چشمزخم» نسبت میدهند و با دعانویسی یا رفتارهای غیرعلمی، سعی در آرامکردن اجباری آنها دارند. این نهتنها مؤثر نیست، بلکه باعث سرخوردگی کودک و والدین میشود.
روایت امام کاظم (ع) بهصراحت این تفکر خرافی را رد میکند و به ما میآموزد که منشأ این رفتارها، رشد طبیعی است، نه موجودات فراطبیعی. البته معنایش این نیست که هرگونه اختلال جدی را نادیده بگیریم؛ بلکه تأکید دارد که ابتدا کودک را با چشمانداز روایت ببینیم، سپس اگر نیاز به مداخلهی تخصصی بود، آن را علمی و آگاهانه انجام دهیم.
✨ جمعبندی: این کودکان، سرمایههای آیندهاند
فرزند بیشفعال و صفراویِ امروز، اگر در فضای محبت، هدایت هوشمندانه و دوری از قضاوت منفی رشد کند، میتواند فردا انسانی دانا، بردبار و کارآمد باشد. سخن امام کاظم (ع) و شرح علامه مجلسی، چراغ راهی است برای والدینی که نگران پرتحرکی فرزندشان هستند.
پس بیایید:
· به جای نگرانی، شکرگزار این انرژی باشیم
· به جای تنبیه، همراهی کنیم
· به جای برچسب، افقبینی داشته باشیم
کودکان ما جنزده نیستند؛ آنها سرمایههای خدادادیاند که با هدایت درست، به ستارههای درخشان جامعه تبدیل میشود.
✨ یادمان باشد: کودکی که امروز آرامنشسته، ممکن است فردا اندیشهای آرام نداشته باشد؛ و کودکی که امروز جهان را زیر پا میگیرد، شاید فردا جهانی را بسازد. به این کودکان اعتماد کنیم، همانگونه که اهلبیت (ع) به آنها اعتماد داشتند.
دیدگاه شما